.jpg) |
| . |
Δέσποινα Κουκλάκη
Εξι χρόνια μετά: Πόσα δεν ξέρουμε ακόμη για τον κορονοϊό Οι επιστήμονες ακόμη δεν έχουν όλες τις απαντήσεις για τον ιό που προκάλεσε την μεγαλύτερη παγκόσμια υγειονομική κρίση στη σύγχρονη ιατρική Ιστορία. Τα περισσότερα τεκμηριωμένα στοιχεία υποδηλώνουν ότι ο SARS-CoV-2 προέρχεται από ζώα, αλλά δεν αποδεικνύουν πότε ή πού συνέβη η πρώτη μετάδοση. Τα βασικά συμπεράσματα από την πρώτη ολοκληρωμένη έρευνα στον κόσμο για τον τρόπο με τον οποίο ξεκίνησε η πανδημία
Ελληνική επέτειος πανδημίας είναι η 26η Φεβρουαρίου. Εκείνο το μεσημέρι του 2020 ήταν η πρώτη φορά που θα συστηνόταν στο πανελλήνιο ο καθηγητής Παθολογίας – Λοιμώξεων Σωτήρης Τσιόδρας – οι ιδιοσυγκρασιακοί χαμηλοί τόνοι του μέχρι εκείνη τη στιγμή τον κρατούσαν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
Χωρίς να μπορεί και ο ίδιος να προβλέψει το πόσο επρόκειτο να «εκτεθεί» από εκείνη τη στιγμή και μετά, ανακοίνωσε από τηλεοράσεως τον ασθενή 0, δηλαδή το πρώτο κρούσμα κορονοϊού στην Ελλάδα. Η πρώτη ασθενής μόλις είχε επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη από το Μιλάνο. Η αρχική ψυχραιμία – παρά τις τρομακτικές εικόνες που ήδη έρχονταν από άλλες χώρες, όπως η γειτονική μας Ιταλία η οποία έβλεπε το Μπέργκαμο να πεθαίνει αδυνατώντας να κάνει κάτι – θα μετατραπεί σταδιακά σε φόβο. Στις 11 Μαρτίου 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κηρύσσει διεθνώς ύψιστο επίπεδο «Εκτακτης Ανάγκης Δημόσιας Υγείας», με μια λέξη πανδημία. Ο νέος ιός έχει ονομαστεί SARS-CoV-2 και η νέα νόσος COVID-19. Την επομένη στις 03.15 το ξημέρωμα, ένας 66χρονος, το ένατο κρούσμα της Ελλάδας, χάνει τη ζωή του από τη νέα νόσο, αφού έχει παλέψει για κάποιες ημέρες στην Εντατική. Στις 13 Μαρτίου κλείνουν τα σχολεία και δέκα ημέρες αργότερα κλείνει η χώρα – το πρώτο lockdown. Εχουν περάσει έξι χρόνια, αλλά η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα έχει ακόμη απορίες για αυτόν τον ιό που προκάλεσε παγκόσμια υγειονομική κρίση και έχει μέχρι σήμερα σκοτώσει περισσότερους από επτά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η Επιστημονική Συμβουλευτική Ομάδα για την Προέλευση Νέων Παθογόνων (SAGO) του ΠΟΥ αναζητούσε απαντήσεις για την προέλευση του κορονοϊού για σχεδόν τριάμισι χρόνια. Η τελική έκθεσή τους εκτείνεται σε 78 σελίδες. «Καταλήξαμε ότι τα περισσότερα επιστημονικά στοιχεία που έχουν αξιολογηθεί υποστηρίζουν την υπόθεση ότι ο SARS-CoV-2 έχει ζωονοσογόνο προέλευση, δηλαδή προήλθε από ζώο. Ωστόσο, δεν μπορεί να υπάρξει βεβαιότητα σχετικά με το πότε, πού και πώς ο SARS-CoV-2 εισήλθε στον ανθρώπινο πληθυσμό», γράφουν στο Nature οι 23 επιστήμονες της SAGO η οποία συστάθηκε τον Νοέμβριο του 2021 για να διερευνήσει την προέλευση του κορονοϊού και το πώς προκύπτουν ευρύτερα οι επιδημίες. «Για να διερευνήσουμε την προέλευση του SARS-CoV-2 στον ανθρώπινο πληθυσμό, αξιολογήσαμε αναφορές πρώιμων κρουσμάτων και κλινικές μελέτες. Εξετάσαμε πιθανές πηγές μόλυνσης, συμπεριλαμβανομένων ζωικών δεξαμενών, ενδιάμεσων ξενιστών, εντόμων και περιβαλλοντικών πηγών. Αξιολογήσαμε επίσης τη γονιδιωματική και την εξελικτική βιολογία του ιού, καθώς και το ενδεχόμενο ο ιός να διέφυγε μέσω εργαστηριακού ή ερευνητικού περιστατικού», αναφέρουν οι επιστήμονες. Τέσσερα σενάρια Η έρευνα εξέτασε και αξιολόγησε τέσσερις επιστημονικές υποθέσεις. Υπόθεση πρώτη: Μολυσμένα ζώα μετέδωσαν τον ιό σε ανθρώπους Τα περισσότερα επιστημονικά στοιχεία που έχουν αξιολογηθεί υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση. «Πρόγονοι» του πανδημικού κορονοϊού εντοπίστηκαν σε νυχτερίδες στη νοτιοανατολική Ασία – ταυτοποιήθηκαν μάλιστα ιοί με πάνω από 96% κοινό γενετικό κώδικα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, κάποια από αυτά τα στελέχη κορονοϊού ενδέχεται να μεταπήδησαν σε ενδιάμεσους ζωικούς ξενιστές ή απευθείας σε ανθρώπους, «γεννώντας» το πανδημικό στέλεχος. Η συρροή κρουσμάτων στην αγορά θαλασσινών Huanan στη Γουχάν της Κίνας, ενισχύει το σενάριο της προέλευσης από ζώα. Περισσότερο από το 60% των πρώτων κρουσμάτων τον Δεκέμβριο του 2019 αφορούσε άτομα που εργάζονταν στην αγορά, πραγματοποιούσαν αγορές εκεί ή ζούσαν εκεί κοντά. Οι αναλύσεις DNA σε δείγματα από την αγορά αποκάλυψαν δύο γενεαλογικές γραμμές του SARS-CoV-2. Αυτό στηρίζει την ιδέα ότι ο ιός είχε ήδη εξελίσσεται σε ζώα πριν φτάσει στην Huanan. Πριν σφραγιστεί και αποστειρωθεί η αγορά, είχαν «περάσει» από εκεί διάφορα είδη άγριας πανίδας: σκύλοι ρακούν, γκρίζοι αρουραίοι και μοσχογαλές των φοινίκων. Τα ζώα αυτά θα μπορούσαν να ήταν οι ενδιάμεσοι ξενιστές που έφεραν τον ιό στην αγορά, αν και παραμένει ασαφές εάν ο ιός μόλυνε για πρώτη φορά ανθρώπους στην Huanan ή η διασπορά είχε συμβεί νωρίτερα, με τον ιό να μεταφέρεται στη συνέχεια στην αγορά από μολυσμένους ανθρώπους ή ζώα. Υπόθεση δεύτερη: Ο ιός εισήχθη στην Κίνα μέσω εισαγόμενων προϊόντων Οι επιστήμονες τονίζουν στο Nature ότι δεν υπάρχει επιβεβαιωμένο στοιχείο για την ύπαρξη κρουσμάτων SARS-CoV-2 οπουδήποτε αλλού πριν από τον Δεκέμβριο του 2019. Ομοίως, τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία δεν στηρίζουν την υπόθεση της εισαγωγής του ιού. Ο νέος κορονοϊός ανιχνεύθηκε σε κατεψυγμένα προϊόντα, αλλά αρκετούς μήνες μετά την έναρξη της πανδημίας, όταν ήταν ήδη ευρέως διαδεδομένος στον ανθρώπινο πληθυσμό. Υπόθεση τρίτη: Ο κορονοϊός ήταν «ατύχημα» εργαστηρίου Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των πληροφοριών που ζητήθηκαν για την αξιολόγηση αυτής της υπόθεσης δεν έχει μέχρι σήμερα διατεθεί στον ΠΟΥ ή στη SAGO. Ο ΠΟΥ έχει απευθύνει επανειλημμένα αιτήματα προς την κινεζική κυβέρνηση να δημοσιοποιήσει τα ιατρικά αρχεία του προσωπικού ερευνητικών εργαστηρίων, τα πρωτόκολλα βιοασφάλειας και βιοπροστασίας, καθώς και ελέγχους ή επιθεωρήσεις που πραγματοποιήθηκαν για την πιστοποίηση των διαδικασιών ασφάλειας των εργαστηρίων στη Γουχάν. Σε αυτά περιλαμβάνονται το Κινεζικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων στη Γουχάν και το περίφημο Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν, ένα κορυφαίο ερευνητικό κέντρο για κορονοϊούς νυχτερίδων. «Οι περισσότερες από τις επιστημονικές αξιολογήσεις που εξετάσαμε δεν εντοπίζουν αδιάσειστα στοιχεία υπέρ διαρροής από εργαστήριο. Οι περισσότερες δημοσιευμένες εκθέσεις κυβερνητικών υπηρεσιών και υπηρεσιών πληροφοριών που αξιολογήσαμε αποδίδουν σε αυτό το σενάριο βαθμούς βεβαιότητας, όπως χαμηλή ή «μέτρια», αναφέρουν οι επιστήμονες στο Nature. Υπόθεση τέταρτη: Ο ιός ήταν προϊόν βιολογικού «πολέμου» Η επιτροπή SAGO ανέλυσε αναφορές σχετικά με τη δομή του γονιδιώματος του κορονοϊού, καθώς και δημοσιεύσεις που εξετάζουν την πιθανότητα να είχε υποστεί τροποποίησε μέσω αντίστροφης γενετικής. Αυτό σημαίνει τροποποιήσεις σε γονίδια, προκειμένου να διερευνηθεί πώς στοχευμένες μεταλλάξεις αλλάζουν τις ιδιότητές ενός ιού. Τέτοιες αλλαγές θα μπορούσαν να γίνουν, για παράδειγμα, ώστε ένας ιός να γίνει λιγότερο παθογόνος ή ευκολότερος στη μελέτη. «Δεν βρήκαμε στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι ο SARS-CoV-2 προέκυψε από τέτοιου είδους πειράματα», ξεκαθαρίζουν τα μέλη της επιτροπής. Μυστήριο ετών έξι Με την 78σελιδη έκθεση ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του έργου που ανέλαβε η επιτροπή SAGO. Το πότε και πού συνέβη η πρώτη μετάδοση παραμένει μυστήριο. Ενα μυστήριο που κόστισε στον πλανήτη πάνω από είκοσι εκατομμύρια ζωές – 7,1 εκατ. άμεσους θανάτους και διπλάσιους εξαιτίας της υπερβάλλουσας θνητότητας που προκάλεσε παγκοσμίως η πανδημία – και 16 τρισ. δολάρια ΗΠΑ στην παγκόσμια οικονομία
