Όταν η άγνοια της ιστορίας συναντά την αλαζονεία της εξουσίας
Υπάρχουν πόλεις που τις φθείρει ο χρόνος, άλλες που τις πληγώνουν οι σεισμοί, οι πόλεμοι και οι φυσικές καταστροφές. Και υπάρχει η Αιδηψός. Μια πόλη που κινδυνεύει να χάσει την ταυτότητά της από έναν παράδοξο μηχανισμό: την αυτοδιοικητική αλαζονεία, όταν μεταμφιέζεται σε ανάπτυξη και αποκτά την εξουσία να αποφασίζει.
Η Αιδηψός δεν ήταν μια τυχαία παραθαλάσσια κωμόπολη που περίμενε κάποιον να της υποδείξει τον δρόμο προς την πρόοδο. Ήταν ένα από τα ιστορικότερα κέντρα της ελληνικής λουτροθεραπείας, η αριστοκρατική νύφη της Belle Époque. Οι θερμές πηγές, τα πεύκα, τα νεοκλασικά κτήρια, τα πέτρινα στοιχεία, η θάλασσα και ο Θερμοπόταμος συνέθεταν ένα τοπίο με ξεχωριστή φυσιογνωμία. Έναν τόπο που δεν χρειαζόταν να επινοήσει την ομορφιά του, αλλά να προστατεύσει εκείνη που κληρονόμησε.
Κάποιοι, ωστόσο, φαίνεται πως θεώρησαν ότι αυτή η φυσιογνωμία έπρεπε να αλλάξει. Στο όνομα του εκσυγχρονισμού, η ιστορική λουτρόπολη βρέθηκε αντιμέτωπη με παρεμβάσεις που γεννούν σοβαρά ερωτήματα για τον σχεδιασμό, την αισθητική και την ποιότητα της δημοτικής διαχείρισης.
Αν κάποιος αποφάσιζε να εκσυγχρονίσει την Ακρόπολη, αντικαθιστώντας τις μαρμάρινες βαθμίδες με τσιμεντένιες, τοποθετώντας κολωνάκια στον Παρθενώνα και χαράζοντας ποδηλατόδρομο ανάμεσα στις Καρυάτιδες, θα προκαλούσε δικαιολογημένη αγανάκτηση. Στην Αιδηψό, όμως, δεν χρειάζεται να φανταστούμε ένα τέτοιο εγχείρημα. Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας.
Η παρέμβαση άρχισε από τα πεζοδρόμια. Περίπου 1.500 μέτρα πέτρινων κρασπέδων εξαφανίστηκαν. Στη θέση τους τοποθετήθηκαν περίπου 1.000 μέτρα τσιμεντένιων, ενώ άλλα 1.000 μέτρα πεζοδρομίων κατασκευάστηκαν χωρίς κράσπεδα και χωρίς την προβλεπόμενη δυνατότητα πλακόστρωσης. Η ιστορική πέτρα έδωσε τη θέση της στο τσιμέντο και το ολοκληρωμένο πεζοδρόμιο στην υπόσχεση ότι κάποτε ίσως ολοκληρωθεί.
Τα πέτρινα κράσπεδα, βλέπετε, είχαν ένα μειονέκτημα: θύμιζαν Αιδηψό. Τα τσιμεντένια μπορούν να βρίσκονται οπουδήποτε. Έτσι επιτυγχάνεται η μεγάλη εξίσωση του αστικού τοπίου: όλες οι πόλεις να μοιάζουν μεταξύ τους.
Στην ίδια λογική εντάσσονται τα κολωνάκια, με αναφερόμενο κόστος 500 ευρώ το καθένα. Μικρά μεταλλικά μνημεία μιας μεγάλης διοικητικής έμπνευσης: αν η πόλη δεν μπορεί να αποκτήσει ξεχωριστή φυσιογνωμία, τουλάχιστον μπορεί να αποκτήσει πολλά εμπόδια.
Και η στάθμευση; Περισσότερες από 250 θέσεις χάθηκαν από το κέντρο. Στην οδό Θερμοποτάμου αφαιρέθηκαν θέσεις, ενώ αναζητήθηκε ως λύση η ενοικίαση οικοπέδου στο τέλος της οδού, έναντι 1.000 ευρώ τον μήνα. Πρώτα περιορίζεις τις διαθέσιμες θέσεις και ύστερα πληρώνεις για να δημιουργήσεις άλλες. Ένας ιδιότυπος κύκλος διαχείρισης, όπου η ταλαιπωρία προηγείται και η δαπάνη ακολουθεί.
Ακολούθησαν κυκλοφοριακές αλλαγές και η μονοδρόμηση της παραλιακής, για τις οποίες καταγγέλλεται ότι έγιναν χωρίς την αναγκαία κυκλοφοριακή μελέτη. Και, ως κορωνίδα των εμπνεύσεων, ποδηλατόδρομος μέσα στον καλοκαιρινό πεζόδρομο, με σαμαράκια και κολωνάκια. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, η παρέμβαση συνδέθηκε με περισσότερους από 300 τραυματισμούς μέσα σε δύο καλοκαίρια, κυρίως τουριστών.
Εδώ η σάτιρα σταματά. Γιατί όταν η αισθητική αστοχία γίνεται ζήτημα σωματικής ασφάλειας, το γέλιο παγώνει. Ο πεζόδρομος οφείλει να είναι χώρος περιπάτου, όχι πίστα εμποδίων.
Αλλά το πραγματικό δράμα δεν βρίσκεται στο τσιμέντο. Βρίσκεται στο νερό.
Ο Θερμοπόταμος δεν είναι ένας οποιοσδήποτε χείμαρρος. Είναι κομμάτι της ιστορίας και της ταυτότητας της Αιδηψού. Το ιαματικό νερό δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο ούτε εμπόδιο που πρέπει να παραμεριστεί. Είναι ο ίδιος ο λόγος ύπαρξης της λουτρόπολης.
Κι όμως, καταγγέλλεται ότι οι πηγές εγκιβωτίστηκαν, περιορίζοντας τη θέα της φυσικής ροής τους. Η παρέμβαση συνδέεται, επίσης, με τη μεγάλη πλημμύρα πριν από τρία χρόνια. Η αιτιώδης σχέση δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη χωρίς τεχνική διερεύνηση. Αν, όμως, η διαχείριση της κοίτης συνέβαλε στο φαινόμενο, τότε πρόκειται για ζήτημα σοβαρής περιβαλλοντικής και τεχνικής ευθύνης, που απαιτεί απαντήσεις.
Παράλληλα, καταγγέλλονται παρεμβάσεις για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης πάνω στις πηγές, μέσα στα πλατάνια, καθώς και η τοποθέτηση δεξαμενών νερού σε σημεία της κοίτης και του περιφερειακού δρόμου. Στις πηγές «Κομπογιάννη» αναφέρονται τσιμεντώσεις και εκβραχισμοί για τη δημιουργία δρόμου και παιδικής χαράς. Στον βράχο των ιαματικών καταγγέλλονται τσιμεντώσεις χωρίς τις απαιτούμενες μελέτες και άδειες, καταστροφή λιθόκτιστων στοιχείων της δημοτικής πλαζ και εξαφάνιση φυσικών σημείων ανάβλυσης. Γίνεται, μάλιστα, αναφορά σε πρόστιμα από το Λιμεναρχείο και την Κτηματική Υπηρεσία.
Το ερώτημα είναι απλό: με ποιο δικαίωμα ένας φυσικός και ιστορικός πλούτος αντιμετωπίζεται σαν προσωπικό οικόπεδο της εκάστοτε δημοτικής αρχής;
Ούτε τα δέντρα γλίτωσαν. Περισσότερα από εκατό πεύκα φέρεται να κόπηκαν μέσα στον οικιστικό ιστό. Το πάρκο έχασε τα πεύκα του και απέκτησε ελιές, ενώ η περίφημη «Μικρή Βουλή», αγαπημένη θερινή συνήθεια των ανθρώπων της Αιδηψού, χάθηκε μαζί με το γνώριμο φυσικό της περιβάλλον. Σε άλλα σημεία καταγγέλλεται αντικατάσταση πεύκων με ακακίες.
Ένα πεύκο χρειάζεται δεκαετίες για να αποκτήσει την παρουσία του. Η απόφαση για την κοπή του μπορεί να ληφθεί σε λίγα λεπτά. Η φύση χρειάζεται χρόνο για να δημιουργήσει· η εξουσία ελάχιστο χρόνο για να καταστρέψει.
Στον κατάλογο προστίθενται η καταστροφή του ιστορικού «Καζίνο» και η αποξήλωση του σοβά της πρόσοψης του παλιού Ταχυδρομείου. Κτήρια και χώροι που θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται ως φορείς συλλογικής μνήμης, όχι ως κατάλοιπα ενός παρελθόντος που πρέπει να εξαφανιστεί.
Εδώ βρίσκεται το βαθύτερο πρόβλημα. Δεν πρόκειται μόνο για αμφιλεγόμενες τεχνικές ή αισθητικές επιλογές. Πρόκειται για μια αντίληψη εξουσίας: ότι ο δήμαρχος είναι ιδιοκτήτης της πόλης και όχι προσωρινός διαχειριστής της. Ότι η εκλογή του τού δίνει το δικαίωμα να αφαιρεί, να κόβει, να εγκιβωτίζει και να τσιμεντώνει, χωρίς να δεσμεύεται από την ιστορική μνήμη, τη φυσιογνωμία του τόπου και τα δικαιώματα των επόμενων γενεών.
Αυτή είναι η μεγάλη παρεξήγηση της εξουσίας: η σύγχυση ανάμεσα στην εντολή διαχείρισης και στο δικαίωμα ιδιοκτησίας.
Η Αιδηψός δεν είναι προσωπικό εργαστήριο πειραματισμών κανενός. Είναι ένας τόπος με ιστορία, φυσικό πλούτο και ανθρώπους που δικαιούνται να τον παραδώσουν στα παιδιά τους τουλάχιστον τόσο όμορφο όσο τον παρέλαβαν.
Και οι κάτοικοί της δεν μπορούν να παραμένουν απλοί θεατές. Η σιωπή απέναντι στην υποβάθμιση δεν είναι ουδετερότητα. Η δημοκρατία, άλλωστε, έχει ένα χαρακτηριστικό που συχνά λησμονούν όσοι ασκούν την εξουσία σαν να τους ανήκει: οι θητείες τελειώνουν. Οι πολίτες παραμένουν. Με τη συμμετοχή, τον έλεγχο και την ψήφο τους μπορούν να απαιτήσουν διαφάνεια, λογοδοσία και αλλαγή πορείας.
Η Αιδηψός χρειάζεται μια δημοτική αρχή που να προστατεύει το αποτύπωμα της ιστορίας της, όχι να επιβάλλει πάνω της το προσωπικό της αποτύπωμα. Γιατί πραγματικός δημιουργός δεν είναι εκείνος που αλλάζει τα πάντα για να φαίνεται το έργο του. Είναι εκείνος που γνωρίζει τι αξίζει να διατηρήσει.
Η Α
Αιδηψός δεν έχει ανάγκη από άλλον έναν σωτήρα που θα ανακαλύψει την πόλη για να την ξαναφτιάξει. Έχει ανάγκη να σωθεί από τους σωτήρες της.
Κάποτε οι επισκέπτες έρχονταν εδώ για να θεραπεύσουν το σώμα τους. Οι ιαματικές πηγές, όμως, δεν μπορούν να θεραπεύσουν την πολιτική αλαζονεία ούτε την πεποίθηση ότι η εξουσία επιτρέπει σε κάποιους να καταστρέφουν όσα δεν δημιούργησαν.
Η Αιδηψός δεν χρειάζεται άλλα κολωνάκια. Χρειάζεται ανάστημα. Δεν χρειάζεται άλλο τσιμέντο. Χρειάζεται όραμα.
Καιρός είναι οι Αιδήψιοι να θυμηθούν ότι η πόλη τους ανήκει. Όχι στον εκάστοτε δήμαρχο, όχι στους συμβούλους του, ούτε στους εργολάβους και στις εμπνεύσεις τους.
Ανήκει στους πολίτες της.
Η Belle Époque της Αιδηψού μπορεί να έχει περάσει. Η αξιοπρέπειά της, όμως, δεν έχει παραδοθεί. Και δεν πρέπει να παραδοθεί.
30 Οκτωβρίου 2026
Ο Ενδημών της Μνήμης
